📐 ⭕ 🧊
भूमिती
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षा • गणित • १८% भारांश
या घटकात काय आहे?
- कोन (काटकोन, लघुकोन, विशालकोन) • सममिती
- शिरोबिंदू व बाजू : त्रिकोण, चौरस, आयत
- वर्तुळ : त्रिज्या, जीवा, व्यास, केंद्र, कड (परीघ), अंतर्भाग, बाह्यभाग
- परिमिती (त्रिकोण, आयत, चौरस) • क्षेत्रफळ (आयत, चौरस)
- त्रिमिती वस्तू : घन, इष्टिकाचिती, दंडगोल, शंकू, गोल
१. कोन व त्यांचे प्रकार
लघुकोन90° पेक्षा लहान
काटकोनबरोबर 90°
विशालकोन90° पेक्षा मोठा
२. सममिती
आकृतीला एका रेषेवर दुमडल्यावर दोन्ही भाग एकमेकांवर पूर्ण जुळले तर ती रेषा सममिती रेषा असते.
| आकृती | सममिती रेषा |
|---|---|
| चौरस | 4 |
| आयत (चौरस नसलेला) | 2 |
| वर्तुळ | अनेक |
३. शिरोबिंदू व बाजू
| आकृती | बाजू | शिरोबिंदू | खास गुणधर्म |
|---|---|---|---|
| त्रिकोण | 3 | 3 | — |
| चौरस | 4 | 4 | चारही बाजू समान, चार काटकोन |
| आयत | 4 | 4 | समोरासमोरच्या बाजू समान, चार काटकोन |
४. वर्तुळ
केंद्र (O) : मधला बिंदू • त्रिज्या (OD) : केंद्र ते कडेपर्यंत • जीवा (EF) : कडेवरील दोन बिंदू जोडणारी रेषा • व्यास (BC) : केंद्रातून जाणारी जीवा • कड / परीघ : वर्तुळाची बाह्य रेषा
व्यास = 2 × त्रिज्या
व्यास = 2 × त्रिज्या
💡 कडेच्या आत असलेला भाग अंतर्भाग आणि कडेच्या बाहेरचा भाग बाह्यभाग असतो. कडेवरील बिंदू ना अंतर्भागात ना बाह्यभागात.
५. परिमिती व क्षेत्रफळ
| आकृती | परिमिती | क्षेत्रफळ |
|---|---|---|
| त्रिकोण | तिन्ही बाजूंची बेरीज | — |
| आयत | 2 × (लांबी + रुंदी) | लांबी × रुंदी |
| चौरस | 4 × बाजू | बाजू × बाजू |
5 × 3 = 15 चौरस एकक
⚠️ सामान्य चुका : परिमिती (सेमी) आणि क्षेत्रफळ (चौसेमी) यांची एकके वेगळी आहेत. आयताची परिमिती काढताना फक्त लांबी + रुंदी करून 2 ने गुणायला विसरू नका.
६. त्रिमिती वस्तू
घन • इष्टिकाचिती • दंडगोल • शंकू • गोल
| वस्तू | पृष्ठे | कडा | कोपरे (शिरोबिंदू) |
|---|---|---|---|
| घन | 6 | 12 | 8 |
| इष्टिकाचिती | 6 | 12 | 8 |
| दंडगोल | 2 सपाट + 1 वक्र | 2 वक्र | 0 |
| शंकू | 1 सपाट + 1 वक्र | 1 वक्र | 1 |
| गोल | 1 वक्र | 0 | 0 |
💡 घनाच्या सर्व 12 कडा सारख्या असतात; इष्टिकाचितीच्या समोरासमोरच्या कडा सारख्या असतात.
📝 सरावासाठी : आकृती दिलेली असेल तर तिच्यावरील अक्षरे आणि संख्या काळजीपूर्वक वाचा. सूत्र लिहून मगच संख्या वापरा.
इयत्ता ४ थी शिष्यवृत्ती परीक्षा सराव : घटक - भूमिती
निर्मिती: गजानन बोढे - द टीचर

No comments:
Post a Comment